แมลง

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี

แมลง เป็นสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลังในคลาส Insecta หรือ Hexapoda (hexa=6, poda=เท้า )^[1] เป็นกลุ่มที่ใหญ่ที่สุดและมีการแพร่กระจายกว้างขวางที่สุดในไฟลัม Arthropoda และเป็นกลุ่มที่มีความหลากหลายมากที่สุดในบรรดาสัตว์ทั้งหมด โดยมีมากกว่า 800,000 สปีชี่ส์ ซึ่งมากกว่าสัตว์ชนิดอื่นๆรวมกัน แมลงพบได้ในเกือบทุกสภาพแวดล้อมในโลก แม้แต่ในทะเลยังพบแมลงบางชนิดได้ ประมาณไว้ว่า มี^{[ต้องการอ้างอิง]}แมลงปอ 5,000 ชนิด ตั๊กแตนตำข้าว 2,000 ชนิด ตั๊กแตน 20,000 ชนิด ผีเสื้อ 170,000 ชนิด แมลงวัน 120,000 ชนิด มวน 8,200 ชนิด ด้วง 360,00 ชนิด ผึ้ง ต่อ แตน และมด 110,000 ชนิด ที่จำแนกชื่อแล้ว และเมื่อรวมกับชนิดที่ยังไม่ได้จำแนกชื่อประมาณว่าน่าจะมี 20 ล้าน ถึง 50 ล้านชนิด

แมลงตัวเต็มวัยในปัจจุบันมีขนาดตั้งแต่ 0.139 มม.^{[ต้องการอ้างอิง]} คือ เตียนเบียน Myrmarid ชนิด Dicopomorpha echmepterygisถึงขนาด 55.5 ซม.^{[ต้องการอ้างอิง]} คือ ตั๊กแตนกิ่งไม้ ชนิด Phoboeticus serratipes ส่วนแมลงที่หนักที่สุดที่มีการตีพิมพ์ คือ จิ้งโกร่งถ้ำ (Giant Weta�; Order Orthoptera;Family Rhapidophoridae:Genus Deinacrida) หนัก 70 กรัม ^{[ต้องการอ้างอิง]} ส่วนแมลงที่หนักใกล้เคียงคือ ด้วงโกลิแอท (Goliathus goliatus,Goliathus regius) และ ด้วงหนวดยาวชนิด Titanus giganteusโดยยังไม่มีใครรู้แน่นอนว่าแมลง 3 ชนิดนี้ตัวใดหนักที่สุด การศึกษาเกี่ยวกับแมลงจัดอยู่ในสาขาวิชากีฏวิทยา บางทีเรียกผิดเป็นแมง

เนื้อหา 1 โครงสร้างทั่วไปของแมลง 2 สัณฐานวิทยาและการเจริญเติบโต 2.1 หนวด 2.2 ตาของแมลง 2.3 ระบบประสาท 2.4 ปีก 3 การจัดจำแนก 4 พฤติกรรม 5 แมลงอนุรักษ์ 5.1 ชนิดแมลงอนุรักษ์ในประเทศไทย 5.2 รายชื่อแมลงอนุรักษ์ในประเทศไทย[7] [8] 6 อ้างอิง 7 ดูเพิ่ม

[แก้] โครงสร้างทั่วไปของแมลง

แมลงมีลำตัวเป็นข้อปล้องติดต่อกัน แบ่งได้เป็น 3 ส่วน คือ ส่วนหัว ส่วนอก และส่วนท้อง ^[2]

[แก้] สัณฐานวิทยาและการเจริญเติบโต

1. หนวด antenna
2. ตาเดี่ยว ocelli ด้านล่าง (lower)
3. ตาเดี่ยว ocelli ด้านบน (upper)
4. ตารวม compound eye
5. สมอง brain (cerebral ganglia)
6. อกปล้องที่ 1prothorax
7. dorsal artery
8. tracheal tubes (trunk with spiracle)
9. อกปล้องที่ 2mesothorax
10. อกปล้องที่ 3metathorax
11. ปีกคู่ที่ 1first wing
12. ปีกคู่ที่ 2second wing
13. กระเพาะอาหารส่วนกลาง mid-gut กระเพาะแท้ (stomach)
14. หัวใจ heart
15. รังไข่ ovary
    

    

    ภาพไตรโลไบต์ ที่นักวิทยาศาสตร์เชื่อว่าเป็นบรรพบุรุษของแมลง^[3]
16. กระเพาะอาหารส่วนท้าย hind-gut ลำไส้ (intestine, rectum & anus)
17. รูขับถ่าย anus
18. vagina
19. ปมประสาท nerve chord (abdominal ganglia)
20. ท่อขับถ่าย Malpighian tubes
21. pillow
22. เล็บ claws
23. ตีน tarsi (หากมากว่า 1 ตีนจึงเรียก tarsus)
24. tibia
25. femur
26. trochanter
27. กระเพาะอาหารส่วนหน้า fore-gut กระเพาะพัก กึ๊น (crop, gizzard)
28. ปมประสาทที่อก thoracic ganglion
29. coxa
30. ต่อมนำลาย salivary gland
31. ปมประสาทใต้สมอง subesophageal ganglion
32. ส่วนปาก mouthparts

แมลงมีกระดูกภายนอก (ส่วนแข็งที่ปกคลุมตัวสร้างจากไคติน) เมื่อเติบโตสมบูรณ์เต็มที่ร่างกายแบ่งออกเป็น 3 ส่วน คือส่วนหัว ส่วนอก และส่วนท้อง ส่วนหัวเป็นที่ตั้งของ หนวด 1 คู่ ตารวม 1 คู่ และส่วนปาก ส่วนอก (3 ปล้อง) เป็นที่ตั้งของ มีขา 6 ขา (1 คู่ต่ออก 1 ปล้อง) ปีก 1 หรือ 2 คู่ หรืออาจไม่มีก็ได้ (ถ้ามีปีกจะอยู่ที่อกปล้องที่ 2 และ 3 อย่างละ1คู่) ส่วนท้อง (11 ปล้อง บางชนิดมี 6 -10 ปล้องเท่านั้น) เป็นที่ตั้งของรูหายใจ อวัยวะสืบพันธุ์ และขับถ่าย^[4]

[แก้] หนวด

โดยทั่วไปแมลงมีหนวด 1 คู่ติดอยู่อยู่บริเวณส่วนหัวของแมลงทำหน้าที่รับสิ่งเร้าที่มากระตุ้นทั้งการสั่นสะเทือน(mechanosensory)และสารเคมี(chemosensory)ซึ่งสัณฐานหนวดมีลักษณะต่างกันแล้วแต่ชนิดของแมลง

โครงสร้างของหนวดแมลง ฐานหนวด เป็นปล้องแรกที่ยึดติดกับส่วนหัว โดยเชื่อมต่อเป็นจุดเดียว(monocondylic articulation) สามารถเคลื่อนไหวได้รอบทิศทาง ข้อต่อหนวด อยู่ถัดจากฐานหนวดมีขนาดเล็ก เส้นหนวด ปล้องหนวดแต่ละปล้องเรียงต่อกันเป็นเส้นหนวด

หนวดสามารถแบ่งออกได้เป็น 2 กลุ่มโดยพิจารณาจากกล้ามเนื้อ 1.Annulated Type 2.Semented Type

รูปร่างของหนวดมีอยู่ด้วยกัน 13 แบบ 1.หนวดแบบเส้นด้าย(filifrom)2.หนวดแบบเส้นขน(setaceous)3.หนวดแบบกระบอง(clavate)4.หนวดแบบลูกตุ้ม(capitate)5.หนวดแบบฟันเลื่อย(serrate)6.หนวดแบบลูกปัด(moniliform)7.หนวดแบบใบไม้(lamellate)8.หนวดแบบใบไผ่(flabellate)9.หนวดแบบพู่ขนนก(plumose)10.หนวดแบบฟันหวี(pectinate)11.หนวดแบบเส้นขนอาริสต้า(aristate)12.หนวดแบบเคียว(stylate)13.หนวดแบบหักข้อศอก(geniculate)

[แก้] ตาของแมลง

ตารวม (Compound eye)พบอยู่ 1 คู่ที่บริเวณด้านบนเยื้องไปทางด้านข้างของกะโหลกศีรษะแมลงบริเวณด้านข้างประกอบด้วยเลนส์เล็กๆหลายพันอันประกอบรวมกัน ตาย่อยแต่ละอันมีเลนส์รับภาพ ได้ภาพรวมที่เห็นจะเป็นแบบภาพเรียงกันหลายภาพ (mosaic image) ภาพไม่ชัดเจน แต่สามารถจับความเคลื่อนไหวของภาพได้ดี ทำหน้าที่ในการมองสิ่งต่าง ๆ โดยเฉพาะการรับรู้ภาพวัตถุที่เคลื่อนไหวได้เร็วทำให้สามารถล่าเหยื่อ หลบหลีกศัตรูได้ดี

ตาเดี่ยว (Occeli)มักพบจำนวน 1-3 ตาแล้วแต่ชนิดต่างกันไปในแมลงแต่ละชนิด และปรากฏอยู่ในแมลงทั้งในระยะตัวหนอน ( larvae ) ตัวอ่อน ( nymphs and naiads ) และ ตัวเต็มวัย ( adults ) แมลงส่วนใหญ่มักจะมีตาเดี่ยว 3 ตาเรียงกัน เป็น รูปสามเหลี่ยมบนศีรษะ ระหว่างตารวมทั้ง 2 ข้าง แมลงบางชนิดอาจไม่มีตาเดี่ยวเลย ตาเดี่ยวเป็นตาขนาดเล็ก ใช้ในการรับรู้แสงสว่าง รับรู้กลางวันและกลางคืน

[แก้] ระบบประสาท

ระบบนี้ตั้งอยู่ที่ด้านท้องของแมลง (ventral) มีส่วนประกอบคือสมอง และปมประสาท ส่วนหัวมีปมประสาท 6 คู่ โดย 3 คู่รวมกันเป็นสมอง อีก 3 คู่รวมกันเป็นปมประสาทใต้สมอง (subesophagial ganglian) ส่วนอกมีปมประสาท 3 ปม (1 ปม ต่อ 1 ปล้องอก) ส่วนท้องมีปมประสาท 8 ปมเล็ก (1 ปม ต่อ 1 ปล้องท้องที่ 1-8) และปมใหญ่ 1 ปม (caudal ganglion)

แมลงหลายชนิด มีการรวมตัว และลดรูปของปมประสาท เช่น แมลงสาบบางชนิด มีปมประสาทที่ท้องเพียง 6 ปมเล็ก กับ 1 ปล้องใหญ่ ต่อชนิด Vespa crabro มีปมประสาทที่อก 2 ปม ปมประสาทที่ท้อง 3 ปมเล็ก กับ 1 ปมใหญ่ และแมลงวันบ้าน (Musca domestica) ปมประสาทที่อก และปมประสาทเล็กที่ท้องรวมกันเป็น 1 ปม เท่านั้น เป็นต้น โครงสร้างแข็งภายนอก แมลงส่วนมากมีปีก 2 คู่ตั้งอยู่ที่อกล้องที่ 2 และ 3 อย่างละ 1 คู่ และเป็นสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลังชนิดเดียวที่ได้พัฒนาให้บินได้ จึงทำให้พวกมันอยู่รอดได้ดี กระบวนการบินของแมลงยังไม่แน่ชัด เชื่อว่าใช้ระบบการเคลื่อนที่ของอากาศ กลุ่มแมลงโบราณใช้กล้ามเนื้อบังคับโครงสร้างปีกโดยตรง ส่วนกลุ่มแมลงที่พัฒนาปีกจะพับได้ และใช้กล้ามเนื้อบังคับผนังส่วนอก บังคับโครงสร้างปีกทางอ้อม

[แก้] ปีก

ปีกของแมลงมีลักษณะเป็นแผ่นแบน เกิดจากส่วนของผนังลำตัวทางด้านบนและด้านข้าง เกิดการขยายตัวออกมาทางด้านข้างประกบกันเป็นแผ่นปีกบริเวณไหนประกบกันสนิทจะเกิดเนื้อปีก (membran)บริเวณไหนประกบกันไม่สนิทจะเกิดเป็นเส้นปีก(vein)ซึ่งช่องว่างจะมีส่วนของเส้นประสาท ท่อลมและโลหิต

โครงสร้างของปีก

1. เส้นปีก
2. รอยโค้งบนปีก
3. ขอบปีกแมลง
4. มุมปีกแมลง
5. พื้นที่ต่างๆบนปีก

เนื้อปีกของแมลง(wing membrane)

1. อีไลทร้า(elytra) เนื้อปีกจะแข็งและหนามาก
2. เทจมิน่า(tegmina) เนื้อปีกคล้ายคลึงกับหนังฟอก
3. เฮมีไลท้รา (hemilytra) เนื้อปีกตรงฐานจะแข็ง ส่วนปลายปีกจะอ่อน
4. เมมเบรน (membrane) เนื้อปีกจะมีลักษณะเป็นเนื้อเยื่อบางๆ

[แก้] การจัดจำแนก

Class Insecta

Subclass Archaeognatha

Order Archaeognatha

Subclass Dicondylia

Order Zygentoma

Subclass Pterygota

Infraclass Neoptera

Order Coleoptera

Order Dermaptera

Order Dictyoptera

Order Diptera

Order Embiidina

Order Grylloblattodea

Order Hemiptera

Order Hymenoptera

Order Isoptera

Order Lepidoptera

Order Mantophasmatodea (อันดับ นี้แยกออกมาใหม่เมื่อพ.ศ. 2545^[5])

Order Mecoptera

Order Orthoptera

Order Phasmatodea

Order Phthiraptera

Order Plecoptera

Order Psocoptera

Order Siphonaptera

Order Strepsiptera

Order Thysanoptera

Order Trichoptera

Order Zoraptera

Superorder Neuropterida

Order Megaloptera

Order Neuroptera

Order Raphidioptera

Infraclass Palaeoptera

Order Ephemeroptera

Order Odonata

[แก้] พฤติกรรม

แมลงหลายชนิดมีอวัยวะรับรู้สัมผัสที่ดีมาก บางครั้งอาจมีประสิทธิภาพมากกว่าประสาทสัมผัสของมนุษย์ ตัวอย่างเช่น ผึ้งสามารถเห็นแสงสีในสเปกตรัมของรังสีอุลตร้าไวโอเล็ต และผีเสื้อกลางคืนตัวผู้มีระบบประสาทรับกลิ่นที่สามารถรับกลิ่นของฟีโรโมนจากตัวเมียได้เป็นระยะทางหลายกิโลเมตร ^{[ต้องการอ้างอิง]}

แมลงสังคมอย่างมดและผึ้ง เป็นตัวอย่างที่พบเห็นได้ง่ายที่สุดของสัตว์สังคม พวกมันอาศัยอยู่ร่วมกันเป็นอาณาจักรขนาดใหญ่โดยแบ่งหน้าที่การงานกันอย่างเป็นระบบและเรียบร้อย บางครั้งอาณาจักรเช่นนี้อาจเรียกได้ว่าเป็น superorganism ในภาษาไทยอาจเรียกได้ว่าแมลงวรรณะ

[แก้] แมลงอนุรักษ์

ความสามารถในการปรับตัวได้ดี สามารถดำรงเผ่าพันธุ์ได้ดีของสิ่งมีชีวิตในอันดับ Insecta หรือ Hexapoda ทำให้สิ่งมีชีวิตในกลุ่มของแมลงมีความหลากหลาย จำนวนชนิดมากกว่าในอันดับอื่นๆ และมีจำนวนประชากรมากเป็นอันดับ 1 ของโลก แต่ความหลากหลายนั้นก็ทำให้แมลงบางชนิดสูญพันธุ์ หรือใกล้สูญพันธุ์ ซึ่งอาจจะเป็นเพราะหลายสาเหตุด้วยกัน จากความจำเพาะเจาะจงของพืชอาหารของแมลงชนิดนั้นลดน้อยหรือไม่มีในสภาพธรรมชาติ เนื่องจากความเสื่อมโทรมของป่าไม้ เช่น ผีเสื้อถุงทองที่มีพืชอาหารในระยะหนอนจากการกินกระเช้าสีดา อีกทั้งยังมีการลักลอบจับเป็นการค้า โดยเฉพาะแมลงที่มีความสวยงาม ได้แก่ กลุ่มผีเสื้อ และ กลุ่มด้วง

[แก้] ชนิดแมลงอนุรักษ์ในประเทศไทย

• แมลงที่มีการจับเพื่อการค้าสูง ซึ่งมีลักษณะสวยงาม ได้แก่ แมลงกลุ่มผีเสื้อ และแมลงกลุ่มด้วง ซึ่งผีเสื้อมีสีสรรสวยงาม ส่วนด้วงมีเขาสวยงาม
• แมลงที่หายาก ซึ่งดูจากพิพิธภัณฑ์แมลง ของกรมวิชาการเกษตร ที่เคยพบเมื่อ 30-40 ปีที่แล้ว ต่อมาปัจจุบันไม่พบอีกเลย หรือพบน้อยมาก อันเสี่ยงต่อการสูญพันธุ์
• บัญชีรายชื่อในอนุสัญญา CITES (Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Faunaand Flora) หรืออนุสัญญาระหว่างประเทศว่าด้วยการค้าซึ่งพืชป่า และสัตว์ป่าที่กำลังใกล้สูญพันธุ์ ในบัญชีหมายเลข 2 ของอนุสัญญานี้ที่มีรายชื่อแมลงที่พบในประเทศไทยด้วย จำนวน 3 รายการ คือ ผีเสื้อถุงทอง ผีเสื้อไกเซอร์ และผีเสื้อภูฐาน ดังนั้นในการกำหนดชนิดแมลงอนุรักษ์จึงได้กำหนดแมลงทั้ง 3 รายการนี้เข้าไปด้วย^[6]

[แก้] รายชื่อแมลงอนุรักษ์ในประเทศไทย^{[7] [8]}

แมลงกลุ่มผีเสื้อ

• ผีเสื้อหางยาวตาเคียวปีกลายหยัก Actias maenas Doubleday
• ผีเสื้อหางยาวสี่ตาปีกลายหยัก Actias sinensis heterogyna Mell
• ผีเสื้อหางยาวตาเคียวปีกลายตรง Actias rhodopneuma Rober
• ผีเสื้อกลางคืนหางยาว Actias spp. ในประเทศไทยพบผีเสื้อกลางคืน(Moth)ชนิดนี้ 4 ชนิด ผีเสื้อหางยาวตาเคียวปีกลายตรง Actias maenas Doubleday,ผีเสื้อหางยาวตาเคียวปีกลายหยัก A. Rhodopneuma Rober,ผีเสื้อหางยาวสี่ตาปีกลายตรง A. selene Hubner และผีเสื้อหางยาวสี่ตาปีกลายหยัก A. Senensis heterogyna Mell
• ผีเสื้อหางยาวสี่ตาปีกลายตรง Actias selene Hubner
• ผีเสื้อภูฐานหรือผีเสื้อเชียงดาว Bhutanitis spp. กำหนดไว้ในบัญชีหมายเลข 2 ของอนุสัญญา CITES ในประเทศไทยพบเฉพาะBhutanitis lidderdalei Atkinson
• ผีเสื้อรักแร้ขาว Papilio protener euprotener Fruhstorfer
• ผีเสื้อกลางคืนค้างคาว Lyssa zampa Butler
• ผีเสื้อหางติ่งสะพายเขียว Papilio palinurus Fabricius
• ผีเสื้อไกเซอร์ Teinoppalpus spp. เป็นแมลงอนุรักษ์ ที่กำหนดไว้ในบัญชี หมายเลข 2 ของอนุสัญญา CITES ในประเทศไทยมีชนิดเดียว คือ ผีเสื้อไกเซอร์ Teinoppalpus imperialisimperatrix de' Niceville
• ผีเสื้อนางพญา Stichophthalma spp. เป็นผีเสื้อกลางวัน(Butterfly) ที่มีขนาดใหญ่ที่สุด ซึ่งในประเทศไทยพบ 3 ชนิด คือ

ผีเสื้อนางพญาพม่า Stichophthalma louisa Wood-Mason พบได้ที่ภาคเหนือของประเทศไทย ผีเสื้อนางพญาเขมร S. cambodia Hewitson พบได้ที่ภาคตะวันออกของประเทศ และผีเสื้อนางพญากอดเฟรย์ S. Godfreyi Rothschild พบได้ที่ภาคใต้ของประเทศไทย

• ผีเสื้อถุงทอง Trodes spp. เป็นแมลงอนุรักษ์ ที่กำหนดไว้ในบัญชีหมายเลข 2 ของอนุสัญญา CITES ในประเทศไทยที่พบแล้วมีอยู่หลายชนิด ได้แก่ ผีเสื้อถุงทองป่าสูง Trodes helena Linnaeus, ผีเสื้อถุงทองปักษ์ใต้ T. amphrysus Cramer

ผีเสื้อถุงทองธรรมดา T. aeacus Felder

• ผีเสื้อหางดาบตาลไหม้ Meandrusa sciron Leech

แมลงกลุ่มด้วง

�ส่วนนี้รอเพิ่มเติมข้อมูล คุณสามารถช่วยวิกิพีเดียไทยได้โดยการเพิ่มเติมข้อมูลในส่วนนี้

[แก้] อ้างอิง

[แก้] ดูเพิ่ม

• สัตว์ไม่มีกระดูกสันหลัง
• กีฏวิทยา