Georgia

Wikipedia(e)tik

Artikulu hau herrialdeari buruzkoa da, beste esanahientzat ikus Georgia (argipena)

Georgia საქართველო (Sak'art'velo)
Bandera Armarria
Goiburu nazionala: ძალა ერთობაშია (Indarra Batasunean dago)
Ereserkia: Tavisupleba (Askatasuna)
Hiriburua Koordenatuak	Tbilisi 41°43′N 44°48′E / 41.717, 44.8 (Georgia) Koordenatuak: 41°43′N 44°48′E / 41.717, 44.8 (Georgia)
Hiri handiena	Tbilisi
Hizkuntza ofiziala(k)	Georgiera
Gobernua Presidentea Lehen Ministroa	Errepublika Mikhail Saakashvili Nika Gilauri
Independentzia SESBetik	1991 apirilaren 9
Eremua �- Guztira �- ur�%	69.700 km² (118.) arbuiagarria
Biztanleria �- Zenbatespena (2004) �- Errolda (1990) �- Dentsitatea	4.677.401 (114.) 5.500.000 67 biztanle/km² (101.)
Dirua	Lari (GEL)
Ordu eremua �- Udan (DST)	MSK (UTC +3) (UTC +4)
Interneteko domeinua	.ge
Telefono aurrizkia	+995
Herritarra	georgiar

Georgia Europaren ekialdeko estatua da, Kaukasoko eskualdean Itsaso Beltzaren ertzean kokatua. Mugakide Errusia iparraldean, Azerbaijan ekialdean, Armenia eta Turkia hegoaldean.

Hiriburua Tbilisi da.

Eduki-taula 1 Geografia 2 Historia 3 Banaketa administratiboa 4 Barne gatazkak 4.1 Abkhazia 4.2 Hego Osetia 5 Kanpo loturak

[aldatu] Geografia

Georgia Itsaso Beltzaren ekialdeko kostan kokatua dago, Kaukaso mendietan. Hauek Europa eta Asiaren arteko muga naturala izanik, herrialdea bi kontinenteetan dagoela esan daiteke. Kaukaso Handiak, iparraldean, Errusiatik banatzen du eta bertan kokatzen da Shkhara mendia (5204 m), Georgiako tontor garaiena eta Europako bigarrena. Kaukaso Txikiak (3301 m) Turkia eta Armeniatik banatzen ditu. Mendilerro hauek berezkotasun kultural eta linguistikoen jatorrian daude, eskualdeak bakanduak egon baitira historian zehar. Mendien artean bi ibar daude, Mtkvari (Kura) ibaiarena, Kaspiar Itsasoan isurtzen dena, eta Rioni ibaiarena, Itsaso Beltzera doana. Hauek ordoki zabalak osatzen dituzte estatuaren erdialdean.

[aldatu] Historia

Egungo Georgiako lurraldean Harri Arotik etengabe finkatu da gizakia. Proto-Georgiar tribuak K. a. XII. mendean agertu ziren lehen aldiz idatzitako historian. K. a. VII. menderako, hiriak eta metalurgia garatua zeukaten. K. a. IV. mendean, Georgiako erresuma batua sortu zen.

Kristautasuna goiz iritsi zen Georgiara, eta estatuko erlijiotzat 337an jo zen. Honek, literaturari eta arteei bultzada handia eman zien, eta herrialdearen batasunean ere lagundu zuen. Gainerako mundu kristauarekiko loturak, mundu musulmanarekiko hartu-emanak eta nazioko literaturaren garapenak zein estatuko kontsolidazioak XII. eta XIII. mendeetako Urrezko Aroa ekarri zuten. Pizkunde hau arte eta kultura sekularrean gorpuztu zen, baita filosofia zein politika arloetako aurrerapenak (erlijio eta etnia tolerantzia esaterako).

Garai horri mongoldarren ibasioak ekarri zion amaiera XIII. mendean. Hurrengo sei mendeetan, Georgia pertsiarrek eta turkiarrek konkistatu zuten, eta, ondorioz, estatua hainbat erresuma txikitan banandu zen. 1801ean, Errusiak Georgiako ekialdeko lurraldea bereganatu zuen eta XIX. mendean zehar gainontzekoa.

Zenbait hamarkada geroago, elite nazionalista eta modernista bat sortu zen, zeinek antzinako estatu loriatsua berriro eraikitzea proposatzen zuen. 1918an, ametsa gauzatu zen Georgiako Errepublikako jaiotzarekin (1918-1921). Nolanahi ere, sobietar Errusiak okupatu zuen berriro, 1922an SESBeko errepublika bat izateko. Azkenean, independentzia Sobiet Batasuna desegitean eskuratu zuen Georgiak 1991n. Gerra Zibilaren eta krisi ekonomiko latzen ostean, 2003an odolik isuri ez zuen Arrosako Iraultzak Mendebaldearen aldeko gobernua ezarri zuen. NATOn sartzea eta bereizitako lurraldeak berriro menderatzea dira haren helburu nagusiak.

[aldatu] Banaketa administratiboa

Georgia 9 eskualdetan (georgieraz მხარე, Mkhare), estatus bereziko hiri batean (Tbilisi) eta bi autonomia errepublikatan (Abkhazia eta Adjaria) banatua dago.

Abkhazia, autonomia errepublika (independentea de facto, baina estatu bakar batek ere ez onartua) Samagrelo-Zemo Svateni Guria Adjaria, autonomia errepublika Ratxa-Letxkhumi eta Kvemo Svaneti Imereti Samtskhe-Javakheti Xida Kartli (barnean Hego Osetia duena) Mtskheta-Mtianeti Kvemo Kartli Kakheti Tbilisi

[aldatu] Barne gatazkak

[aldatu] Abkhazia

Abkhaziako eskualdea independentea da de facto 1992tik. Eskualdeko lurraldearen�% 83a Abkhaziako gobernu sezesionistak kontrolpean du, Errusiako armadaren laguntzaz. 1992-1993ko Gerraren ondorioz, Abkhaziako georgiar gehienek lurraldetik ihes egin zuten, eta egun Georgiako beste eskualde batzuetan (hiriburuan bereziki) bizi dira erbesteratu moduan. Hala ere, Abkhaziako lurraldearen�%17a Georgiako gobernuak kontrolatzen du, non Abkhaziako Errepublika Autonomo georgiarrak diharduen.

[aldatu] Hego Osetia

Hego Osetia ere independentea da de facto, Errusiako armadaren laguntzaz.

[aldatu] Kanpo loturak

• (Ingelesez) Georgiako Presidentziaren webgunea
• Georgia TVNews (english, german, russian, georgian)
• (Ingelesez) CIA - World Factbook Geografia, biztanleria, politika eta ekonomia datuak.
• (Ingelesez)(Alemanez)(Errusieraz)(georgiera) Georgiari buruzko informazioa

	Europa
Herrialdeak: Albania Alemania Armenia Andorra Austria Azerbaijan Belgika Bielorrusia Bosnia-Herzegovina Bulgaria Danimarka (Faroe Uharteak) Erresuma Batua (Gibraltar Man Uhartea Guernsey Jersey) Errumania Errusia Eslovakia Eslovenia Espainia Estonia Finlandia (Åland uharteak) Frantzia Georgia Grezia Herbehereak Hungaria Irlandako Errepublika Islandia Italia Kosovo Kroazia Letonia Liechtenstein Lituania Luxenburgo Malta Mazedoniako Errepublika Moldavia Monako Montenegro Norvegia ( Svalbard eta Jan Mayen) Polonia Portugal San Marino Serbia Suedia Suitza Turkia Txekiar Errepublika Ukraina Vatikano Hiria Zipre Europar Batasuna Estaturik gabeko herriak: Bretainia Eskozia Euskal Herria Flandria Gales Galizia Katalunia Korsika Okzitania Sardinia

	Itsaso Beltza eta Kaspiar Itsasoa inguratzen duten estatuak
Itsaso Beltza�: Turkia Bulgaria Errumania Ukraina Errusia Georgia Kaspiar Itsasoa�: Errusia Azerbaijan Iran Turkmenistan Kazakhstan