Гішпанія
Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі.
| Reino de España | |||||
|
|||||
| Нацыянальны дэвіз: Plus Ultra | |||||
 |
|||||
| Афіцыйная мова | Гішпанская | ||||
| Сталіца | Мадрыд | ||||
| Найбуйнейшы горад | Мадрыд | ||||
| Урад | Парлямэнцкая манархія Хуан-Карлас I Хасэ-Луіс Радрыґес-Сапатэра |
||||
| Плошча - Агульная - Адсотак вады |
50-е месца ў сьвеце 504 782 км² 1,04% |
||||
| Насельніцтва - Агульнае (2004) - Шчыльнасьць |
29-е месца ў сьвеце 45 116 894 89,4/км² |
||||
| СУП - Агульны (2005) -надушунасельніцтва |
14-е месца ў сьвеце $1,026 340 млрд $24 803 |
||||
| Валюта | Эўра (€) |
||||
| Часавы пас - улетку |
CET (UTC+1) СEST (UTC+2) |
||||
| Незалежнасьць | 843 | ||||
| Дзяржаўны гімн | «Marcha Real» | ||||
| Аўтамабільны знак | E | ||||
| Дамэн верхняга ўзроўню | .es | ||||
| Тэлефонны код | +34 | ||||
 |
|||||
Гішпа́нскае Карале́ўства альбо Гішпа́нія (Іспа́нскае Карале́ўства альбо Іспа́нія) (па-гішпанску: Reyno de España альбо España) — краіна, на заходнім поўдні Эўропы, мяжуе на поўначы з Францыяй і Андорай, на захадзе — з Партугаліяй. Гішпаніі таксама належаць Балеарскія выспы ў Міжземным моры, Канарскія выспы ў Атлянтычным акіяне, аўтаномныя гарады-анклявы на поначы Афрыкі Сэўта й Мэлілья.
Зьмест |
[рэдагаваць] Гісторыя
- Асноўны артыкул: Гісторыя Гішпаніі
[рэдагаваць] Палітыка
Палітычныя партыі:
- Басцкая Нацыяналістычная Партыя (БНП)
- Ґалісійскі Нацыяналістычны Блёк (ҐНБ)
- Гішпанская Сацыялістычная Працоўная Партыя (ГСПП)
- Камуністычная Партыя Басцкіх Земляў (КПБЗ)
- Канарская Кааліцыя (КК)
- Нацыянальная Партыя (НП)
Палітыкі:
[рэдагаваць] Адміністрацыйны падзел
Гішпанія падзяляецца на сямнаццаць Аўтаномных Супольнасьцяў і два Аўтаномныя Гарады, якія у сваю чаргу складаюцца з адной ці больш правінцый.
Аўтаномныя Супольнасьці:
- Астурыйскае Княства. Сталіца — Аўеда. (Правінцыя: Астурыя)
- Аўтаномная Супольнасьць Андалусія. Сталіца — Сэвільля. (Правінцыі: Альмэрыя, Гранада, Гуэльва, Кадыс, Кордава, Малага, Сэвільля, Хаэн)
- Аўтаномная Супольнасьць Арагон. Сталіца — Сарагоса. (Правінцыі: Гуэска, Сарагоса, Тэруэль)
- Аўтаномная Супольнасьць Балеарскія выспы. Сталіца — Пальма. (Правінцыя: Балеарскія выспы)
- Аўтаномная Супольнасьць Галісія. Сталіца — Сант'яга-дэ-Кампастэла. (Правінцыі: Каруньня, Луга, Пантэвэдра, Урэнсэ)
- Аўтаномная Супольнасьць Канары. Сталіцы — Санта Крус, Лас-Пальмас. (Правінцыі: Пальмас, Санта-Крус-дэ-Тэнэрыфэ)
- Аўтаномная Супольнасьць Кантабрыя. Сталіца — Сантандэр. (Правінцыя: Кантабрыя)
- Аўтаномная Супольнасьць Кастылія-ла-Манча. Сталіца — Таледа. (Правінцыі: Альбасэтэ, Гуадалахара, Куэнка, Сьюдад-Рэаль, Таледа)
- Аўтаномная Супольнасьць Каталёнія. Сталіца — Барсэлёна. (Правінцыі: Барсэлёна, Жырона, Лейда, Тарагона)
- Аўтаномная Супольнасьць Краіны Баскаў. Сталіца — Гастэйс (альбо Віторыя) (Правінцыі: Араба, Бізкая, Гіпускоа)
- Аўтаномная Супольнасьць Рыёха. Сталіца — Лагроньнё. (Правінцыя: Рыёха)
- Аўтаномная Супольнасьць Рэгіёна Мурсіі. Сталіца — Мурсія. (Правінцыя: Мурсія)
- Аўтаномная Супольнасьць Экстрэмадура. Сталіца — Мэрыда. (Правінцыі: Бадахос, Касэрэс)
- Валенсійская Супольнасьць. Сталіца — Валенсія. (Правінцыі: Алакант, Валенсія, Кастэльлё)
- Прывілейная Супольнасьць Навара. Сталіца — Іруньня (альбо Памплёна). (Правінцыя: Навара)
- Супольнасьць Кастылія-й-Ляон. Сталіца — Вальлядалід. (Правінцыі: Авіла, Бургас, Вальлядалід, Ляон, Паленсія, Саламанка, Самора, Сорыя, Сэговія)
- Супольнасьць Мадрыд. Сталіца — Мадрыд. (Правінцыя: Мадрыд)
Аўтаномныя Гарады:
[рэдагаваць] Геаграфія
65% плошчы Гішпаніі знаходзіцца на вышыні болей 500 мэтраў над узроўнем мора. Цэнтральную частку займаюць пласкагор’і (галоўнае – Мэсэта) і невысокія горы (Цэнтральная Кардыльера, С’ера-Арэна і інш.). На поўначы і паўночным усходзе знаходзіцца ланцуг Пірэнейскіх гор (самая высокая кропка – гара Анэта, 3 404 м), Кантабрыйскія, Ібэрыйкія і Каталёнскія горы. На поўдні горы Кардыльера Бэціка і С’ера-Нэвада (самая высокая кропка – гара Муласэн, 3 482 м). Самай высокай кропкай Гішпаніі зьяўляецца дзейнічаючы Вулькан Тэйдэ (3718 м), на высьпе Тэнэрыфэ (Канарскія выспы). Самай значнай нізінай краіны зьяўляецца Андалуская нізіна на паўднёвым захадзе краіны.
Клімат у асноўным субтрапічны міжземнаморскі, сьпякотны і сухі (каля Атлянтычнага ўзьбярэжжа – умерана кантынэнтальны). Сярэднія тэмпэратуры студзеня вагаюцца ад +4°С - + 5°С на пласкагор’і Мэсэта да +12°С на поўдні краіны, у чэрвені ад + 23°С да 29°С. Ападкаў выпадае 300 – 500 мм у год (у асноўным зімой), у гарах і на заходнім узьбярэжжы – да 1000 мм. Самымі буйнымі рэкамі зьяўляюцца Таха, Дуэра, Гвадалквівір і Гвадыяна.
Лясы займаюць каля 40% тэрыторыі Гішпаніі. У высакагор’ях і у далінах рэк знаходзяцца лугі, на сухіх пласкагор’ях Мэсэта – сухі стэп. Каля Гібралтару сустракаюцца макакі – адзіны ў Эўропе род малпаў.
[рэдагаваць] Эканоміка
Да 1960-х гадоў Гішпанія была адной з самых бедных краінаў Эўропы. Але разьвіцьцё турызму выклікала вялікі рост інвэстыцыяў і замежнага капіталу, які значна ўзрос пасьля ўваходу Гішпаніі ў склад Эўрапейскага Зьвязу.
Апошнія пяцьдзесят гадоў Гішпанія была адной з самых хуткаразьвіваючыхся краінаў Эўропы. У 2001 годзе СУП склаў 662 млрд. эўра, ці 16,5 тыс. эўра на аднаго чалавека. У 1990-х – 2000-х гадах была праведзена барацьба з інфляцыяй (зьнізілася з 9% ў 1990 да 2,5% зараз) і з беспрацоў’ем (зьнізілася з 21,6% у 1978 годзе да 7,8% зараз).
Гішпанія зьяўляецца буйным цэнтрам міжнароднага гандлю, шматлікія буйныя банкі маюць свае штаб-кватэры ў Мадрыдзе, Більбаа, Барсэлёне і Валенсіі. У эканоміцы краіны значную ролю грае замежны капітал (у асноўным амэрыканскі, брытанскі і францускі), які адказны за хуткі эканамічны рост Гішпаніі.
Гішпанія адносіцца да высокаразьвітых краінаў, разам з такімі краінамі як Вялікабрытанія, Францыя і Італія яна адносіцца да асноўных эканамічна разьвітых краінаў Эўрапейскага Зьвязу. Эканоміка Гішпаліі лічыцца восьмай ў сьвеце, а нацыянальны прыбытак большы чым у ўваходзячай у вялікую васьмёрку Канады.
[рэдагаваць] Дэмаграфія
У Гішпаніі жывуць такія нацыянальныя меншасьці, як галісійцы, баскі, каталёнцы.
[рэдагаваць] Культура
- Асноўны артыкул: Гішпанская культура
[рэдагаваць] Рознае
|
|
Гэта — накід артыкула па геаграфіі. |
|---|
[рэдагаваць] Вонкавыя спасылкі
Гішпанія — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў
| Краіны Эўропы | ||
|---|---|---|
|
Азэрбайджан · Альбанія · Андора · Армэнія · Аўстрыя · Баўгарыя · Беларусь · Босьнія і Герцагавіна · Бэльґія · Ватыкан · Вугоршчына · Вялікабрытанія · Гішпанія · Грузія · Грэцыя ·
 Данія · Ірляндыя · Ісьляндыя · Італія · Казахстан¹ · Кіпр · Латвія · Летува · Ліхтэнштайн · Люксэмбург · Малдова · Мальта · Манака · Нарвэґія · Нідэрлянды · Нямеччына · Партуґалія · Польшча · Расея¹ · Рэспубліка Македонія · Румынія · Сан-Марына · Славаччына · Славенія · Сэрбія · Турцыя¹ · Украіна · Фінляндыя · Францыя · Харватыя · Чарнагорыя · Чэхія · Швайцарыя · Швэцыя · Эстонія |
 |
|
| Непрызнаныя: | ||
| Залежныя тэрыторыі: |
Акратыры і Дэкелія · Аляндзкія выспы · Выспа Мэн · Гернсі · Гібральтар · Ян Маен · Джэрсі · Шпіцбэрген · Фарэрскія выспы
|
|
|
¹ Часткова знаходзіцца ў Азіі
|
||
 Краіны Эўрапейскага Зьвязу |
|
|---|---|
| краіны-кандыдаты: | |
| Арганізацыя Паўночнаатлянтычнай дамовы (NATO) | |
|---|---|
| Удзельнікі |
Баўгарыя • Бэльгія • Вугоршчына • Вялікабрытанія • Гішпанія • Грэцыя • Данія • Злучаныя Штаты Амэрыкі • Ісьляндыя • Італія • Канада • Латвія • Летува • Люксэмбург • Нарвэгія • Нідэрлянды • Нямеччына • Партугалія • Польшча • Румынія • Славаччына • Славенія • Турэччына • Францыя • Чэхія • Эстонія |
| Прынятыя ўдзельнікі | |
| Кандыдаты | |
