Gürcüstan
Vikipediya, açıq ensiklopediya - ویکیپی چیق نیکلوپی
| üar: ძალა ერთობაშია (Dzala ertobaşiya)Şablon:Loop15(gürcü) "Güc birlikdədir" |
|
| Himn: "Tavisupleba" "Azadlıq" |
|
.svg) |
|
| Paytaxt | Tbilisi |
| Böyük əhərlər | Tbilisi, Kutaisi, Batumi |
| Rəsmi dil | Gürcü və Abxaz dilləri |
| Etnik qruplar | 83,8% Gürcülər, 6,5% Azərbaycanlılar, 5,7% Ermənilər, 1,5% Ruslar, 2,5% digər |
| Hökumət | Prezident respublikası |
| - Prezident | Mixail Saakaşvili |
| - Baş nazir | Nikoloz Gilauri |
| Birləmə | |
| - Gürcüstan çarlığı | 1008 |
| - Gürcüstan Demokratik Respublikası | 26 may 1918 |
| - Müstəqilliyin bərpası elan edilib təsdiq olunub |
9 aprel 1991 25 dekabr 1991 |
| Ərazi | |
| - Ümumi | 69 700km²(121-ci) |
| - Su (%) | |
| Əhali | |
| - 2005 təxm. | 4 661 473(117-ci) |
| - Sıxlıq | 64 nəfər/km²(129-cu) |
| ÜDM | 2005 təxmini |
| - Cəmi | $17,8 milyard(122-ci) |
| - adam başına | $3 800(119-cu) |
| ÜDM
(nominal) |
təxmini |
| - Cəmi | () |
| - adam başına | () |
| İnsan inkişafı indeksi (2008) | ▲ 0,763(93-cü)–orta |
| Pul vahidi | Lari (ლ) (GEL) |
| Saat qurşağı | UKV (UKV+4) |
| İnternet domeni | .ge |
| Telefon kodu | +995 |
Gürcüstan (gürcü საქართველო - Sakartvelo) - Cənubi Qafqazda dövlət. Rusiya, Azərbaycan, Ermənistan və Türkiyə ilə həmsərhəddir. Paytaxtı Tbilisi əhəridir.
Mündəricat |
[redaktə / تحریر] Coğrafiya
|
|
|
|
[redaktə / تحریر] əkillər
Gürcistan yüzey ekilleri bakımından üç bölgeye ayrılır.
- 1. imalda Böyük Qafqaz sıra dağlarının yerlədiyi bölgə.
- 2. Cənubdakı Acara-İmereti. Trialeti, Borcomi-Bakuriani və Ahalstihe dağlarının yerlədiyi Kiçik Qafqaz kütləsindən oluşan bölgə.
- 3. Bu iki kütlə arasında ova və yaylaların yer aldığı engebeli çöküntü bölgəsi.
Qərbdən ərqə doğru getdikcə yüksələn Böyük Qafqaz sıra dağları ölkəni Rusiya Federasiyasından ayırır. n yüksək dorukları təkil edən ara (5068 m), Kazbeg (5047 m), Rustavi (4960 m), Tetnults (4852 m) və Uşba (4700 m) bu bölgədədir; güneydeki Kiçik Qafqazlar daha alçaq olub yüksəklik Didi-Abuli doruğunda ancaq 3301 metrəyə qədər çıxar.
Kuzey və güneydəki dağlıq kütlələr arasında qalan çöküntü alanının batı tərəfində Kolhit ovası, doğuda Kartli və Kaheti yaylalaları bulunur. Qar və buzullarla bağlı olan dağlardan enən çox sayda ırmağın suladığı Kolhit ovasının Qaradənizə yaxın yerlərindəki bataqlıqların qurutulmasıyla tarıma əlverişli ərazilər qazanılmıdır.
Məshəti və Lihi dağları, çöküntü bölgəsini kuzey-güney doğrultusunda kəsərək Böyük Qafqaz sıradağlarıyla Kiçik Qafqaz sıradağlarını birlədirir. Bu dağlar eyni zamanda Qaradəniz və Xəzər hövzələrı arasındakı su bölümü xəttini yaradır. Doğuda 2500 metrəyə qədər yüksələn Kaheti, Lori və Kartli yaylaları Kura nəhrinin qolları tərəfindan parçalanmı və engebeli bir görünüm almıdır.
[redaktə / تحریر] İqlimi, Flora və Faunası
Gürcüstanın iqlimi coğrafi bölgələr üzrə dəyişkəndir. Qafqaz dağlarının soyuq kuzey küləklərini əngəlləməsi və ölkənin Qaradənizdən gələn nəmli və isti bir hava axımının təsirində qalması iqlimin yumşaq və yağılı olmasına imkan yaradar.
Qaradənizə yaxın Kolhit ovasında isə astropikal iqlim özəllikləri görülür. Genelliklə payız və qı aylarında yağan yağılar batıdan doğuya doğru getdikcə azalır. Kolhit ovasında ildə orta hesabla 1600-2000 mm. olan yağı miqdarı Kartli və Kaheti yaylalarında 508 miliimetrəyə qədər azalır.
Yay və qı arasındakı istilik fərqi batıda çox deyişkən quru iqliminin hökm sürdüyü doğuda daha çoxdur. Bol yağı alan Kohlit ovasında astropikal bitki örtüyü görülür və burada bambu, okaliptüs, palmiye gibi ağaçların da yetişməsinə uyğun ərait bulunur. Qaradənizə yaxın bölgələrdə 1000-1200 metrəyə qədər gürgen və 2000 metrəyə qədər am ağaclarından yaranan meşələr hakimdir: daha yüksəklərdə isə otlaqlar yer alır.
Doğuya doğru getdikcə iqlimin karasallaşmasıyla birliktə bitki örtüyü də bodurlaşır. Torpaqlarının üçde biri meşələrə kaplı olan üldeke am, ladin, meşə, kestane, ağcayın, küknar, dişbudak ve ıhlamur boldur. Meşələrin yüksək yerlərində və dağlarda yaban keçisi, karaca, yaban donuzu, ayı, başaq, tülkü və qurd kimi heyvanlar, ırmaklarında bol miqdarda alabalık yaşayır.
[redaktə / تحریر] Çayları və Gölləri
Təbii su ehtiyatları baxımından zəngin bir ölkə olan Gürcüstanda Böyük Qafqaz dağlarının buzlaqlarından qidalanan Bzibi, Kodori, İnguri, Çheniçkali və Rioni çayları Qara dəniz hövzəsinə daxildirlər.Mənbəyi Türkiyədən başlayan Çoruk Batum yaxınlarında Qara dənizə Kür isə Xəzər dənizine tökülür. Kürün qolları olan Liakhvi, Çama, Tana, Tedzami, Aragvi, Lori və Alazanidən əkin sahələrinin sulanmasında önəmli yer tutur.
Cavaheti vulkanik yaylasında bulunan irili xırdalı bir neçə göl yağı və yeraltı su mənbələrindən gidalanır; bu göllərdə bol miqdarda farel ve sazan balıqları var.
[redaktə / تحریر] Tarix
Uzaq keçmişdə bu ərazilərdə yunanlara və romalılara məlum olan iki dövlət mövcud idi: Iberiya və Kolxida. Bu dövlətlər 337-ci ildə məsihilik qəbul etdilər. Bizans və ərəb idarəsindən qurtarıb gürcü məlikləri XI əsrdə torpaqlarını birlədirib müstəqil Gürcü şahlığını yaratdılar. XII əsrdə bu ahlıq qonşu əraziləri fəth edib güclü bir dövlətə dönür. XIV əsrdən bəri monqollar, iranlılar və osmanlılar ölkəyə hücum edib müstəqilliyinə dəfələrlə son qoyurdular. 1783-cü ildə gürcü Kartli-Kaxeti ahı İrakli II Rusiya ilə Georgievsk müqaviləsini imzaladı. Bu müqavilə əsasəm Rusiya Gürcüstana mühafizə tə'min etsə də, İran hələ də ölkəyə qarşı hücum etməyə davam edirdi. 1801-ci ildə Gürcüstan Rusiya tərəfindən zəbt edildi. 1810 Rusiya qərbi gürcü İmereti şahlığını da özünə tabe etdi. 1918-ci ilə 1921-ci illər arasında Gürcüstan müstəqil respublika idi. 1921-ci ildə rus ordusu Gürcüstana daxil olub, müstəqilliyi ləğv etdi və SSRİ-nin tərkibində Gürcüstan Sovet Sosialist Respublikası yaradıldı. 1922-1936-cı illərdə Gürcüstan Zaqafqaziya Sovet Federativ Sosialist Respublikasına daxil idi. 1991-ci ildən bəri Gürcüstana Respublikası müstəqil ölkədir.
[redaktə / تحریر] hali
2008-ci il yanvarın 1-ə olan məlumata görə Gürcüstan əhalisi 4382,1 min nəfər təkil etmişdir[1] ki, onun da 52,5%-i əhər və əhər tipli qəsəbələrdə, 47,5%-i kəndlərdə yaşayır. 2002-ci ildə aparılmı sonuncu siyahıyalamanın nəticələrinə əsasən əhalinin 83,8%-ni gürcülər, 6,5%-ni azərbaycanlılar, 5,7%-ni ermənilər, 1,5%-ni ruslar, 0,9%-ni osetinlər, 0,5%-ni kürdlər, qalanlarını isə ukraynalılar, yunanlar, çeçenlər, avarlar, yəhudilər, abxazlar və digər etnoslar təkil etmişdir.[2]
[redaktə / تحریر] İqtisadiyyat
Gürcüstan aqrar-sənaye ölkəsidir. 2004-cü ildən etibarən iqtisadiyyatı sabit artım tempi, kiçikhəcmli büdcə kəsiri (2006-cı ildə ÜDM-in 0,3%-i həcmində), valyuta ehtiyatlarının sürətlə artması, xarici dövlət borcunun idarəolunan səviyyəyə düməsi və inflyasiya proseslərinin sürətlənməsi ilə xarakterizə olunur.
2006-cı ildə burada iqtisadi artım 9,6%, adambaşına düən ÜDM 3153 lari (1771 ABŞ dolları) təkil etmişdir. Son 3 ildə (2004-2006) büdcə xərclərinin orta illik 47% artması qiymətlərin bahalaşmasını stimullaşdıraraq 2006-cı ildə 8,8%-ə çatmasını ərtləndirmişdir. Xarici ticarət balansında irihəcmli kəsirə baxmayaraq, ölkəyə intensiv axıb gələn xarici investisiyalar daxili valyuta bazarında təzyiq yaradaraq ABŞ dollarına nəzərən larinin məzənnəsini 2002-ci ilin aprelindən etibarən davamlı olaraq bahalaşdırmaqdadır.
[redaktə / تحریر] əkillər
 Şota Rustaveli, böyük gürcü airi. |
 Vaja Pşavela, gürcü airi. 1914 |
[redaktə / تحریر] əhərlər
[redaktə / تحریر] Xarici keçidlər
- United Nations: Concludes Public Review of Initial Report of Georgia
- Full information about (country) Georgia
- Friends of Georgia (Friends of Georgia International Foundation).
[redaktə / تحریر] Qaynaq
- ↑ http://www.statistics.ge/main.php?pform=47&plang=1
- ↑ http://www.statistics.ge/main.php?pform=145&plang=1
|
|
||
|---|---|---|
| İttifaq üzvləri | Amerika Birləşmiş Ştatları · Albaniya · Almaniya · Belçika · Böyük Britaniya · Bolqarıstan · Çexiya · Danimarka · Estoniya · Fransa · İspaniya · İtaliya · İslandiya · Kanada · Latviya · Litva · Lüksemburq · Macarıstan · Niderland · Norveç · Polşa · Portuqaliya · Rumıniya · Slovakiya · Sloveniya · Türkiyə · Xorvatiya · Yunanıstan |  |
| Namizəd ölkələr | Gürcüstan · Ukrayna · Makedoniya | |
|
|
|
|---|---|
 Bolqarıstan· Gürcüstan· Rumıniya· Rusiya· Türkiyə· Ukrayna |
|
|
|
|---|---|
| Avropa İttifaqı· Azərbaycan· Belorusiya· Ermənistan· Gürcüstan· Moldova· Ukrayna |
