Grecia
De Biquipedia
| Iste articlo ye escrito con as normas graficas d'o 87. Si quiers puetz aduyar cambeyando a la grafía actual y sacando dimpués ista plantilla. |
| Ελληνική Δημοκρατία Elinikí Dimokratía |
|||||
|
|||||
| Lema nazional: Eleftheria i thanatos (griego; Libertá u Muerte) |
|||||
| Inno nazional: Imnos pros tin Eleftherian | |||||
| Capital • Poblazión |
Atenas 3.005.322 |
||||
| Mayor ziudat | Atenas | ||||
| Idiomas ofizials | griego | ||||
| Forma de gubierno | Republica parlamentaria Karolos Papoulias Georgios Andreas Papandreu |
||||
| Independenzia Declarata Reconoxita |
d'o Imperio Otomán 25 de marzo de 1821 1829 |
||||
| Superfizie • Total •% augua Mugas |
Posizión 94º 131.940 km² 0,86% 1.935 |
||||
| Poblazión • Total(2005) • Densidat |
Posizión 74º 11.244.204 81 ab./km² |
||||
| PIB (PPA) • Total (2007) • PIB per capita |
Posizión 27º US$ 314.615 millons US$ 28.273 |
||||
| Moneda | Euro (€) | ||||
| Chentilizio | |||||
| Zona oraria • en berano |
UTC UTC+2 |
||||
| Dominio d'Internet | .gr | ||||
| Codigo telefonico | +30 |
||||
| Prefixo radiofonico | SVA-SZZ / J4A-J4Z |
||||
| Codigo ISO | 300 / GRC / GR | ||||
| Miembro de: UE, OTAN, ONU, OCDE, OSCE | |||||
Grezia (ofizialment Republica Elenica) ye un país d'o sudeste d'Europa que fa parte d'a Unión Europeya (UE).
Situato en a parti sud d'a peninsula balcanica, muga por tierra con Bulgaria, l'Antiga Republica Yugoslaba de Mazedonia, e Albania á lo norte, á l'este con Turquía e con auguas en á Mar Echeya e á l'este e sud en á Chonica e Mediterrania.
A suya poblazión ye de 11.244.204 abitants en una superfizie de 131.940 km², con una densidat de poblazión de 81 ab/km². A más important ziudat de Grezia ye a suya capital, Atenas (encluindo o puerto d'o Pireu), encara que bi ha atras ziudaz importants, como Salonica, Patras, Heraklion u Larisa.
A capital d'o país ye a ziudat d'Atenas; o suyo president ye Karolos Papoulias e o suyo primer menistro ye Georgios Andreas Papandreu. Grezia declaró a suya independenzia (d'antis más yera territorio d'o Imperio Otomán) o 25 de marzo de 1831, independenzia que fue reconoxita o 3 de febrero de 1830.
O país fa parte de cuantas organizazions internazionals, como a Unión Europeya, a OTAN, a Organizazión d'as Nazions Unitas, a OCDE u a OSCE.
Contenius |
[editar] Cheografía
O país ye formato por una ampla aria continental situata á lo sud d'os Balcans; a peninsula d'o Peloponeso, deseparata d'o continent por a canal de l'istmo de Corinto; e un buen numero d'islas, que encluyen, entre d'atras, Creta, Rodas, Eubea, Lesbos, Quios, Tassos, Samotrazia, Lemnos e os archipielagos d'o Dodecaneso, as Zicladas e as Esporadas, totas situatas e a mar Echeya, e Corfú, Leucada, Zefalonia e Zante en a mar Chonica. Grezia tien más de 14.880km de costa e nomás 1.160km de mugas terrestres, con una superfizie total de 131.940km2 e una poblazión de 10.665.989 abitants (2004).
Un 80% de Grezia ye montañoso. A mayor parti d'o país ye xuto e rocoso, por lo que nomás un 28% d'o terreno ye cautibable. En a Grezia ozidental bi ha lacos e paúls. O Pindo, a sierra zentral, tien una altaria meyana de 2.650 m. O mont Olimpo ye o punto más alto de Grezia, con 2.911 m sobre a ran d'a mar.
O clima de Grezia ye mediterranio e presenta ibiernos suabes e umedos e beranos calidos e xutos. As temperaturas no i son estremas, encara que en ibierno a nieu caye en as montañas e á begatas tamién en a mesma ziudat d'Atenas.
[editar] Istoria
Grezia estió a primera aria d'Europa á on emerche a primera zebilizazión. A primera aparexió en a isla de Creta, a zebilizazión minoica, e dimpués en a Grezia continental, a zebilizazión mizenica. Dimpués, as ziudaz-estato emerchen por tota la peninsula griega e s'estendillan á trabiés d'as costas d'a Mar Negra, o sud d'Italia e Asia la Chica gosando tener grans nibels de prosperidat que resultoron en un gran desarrollo cultural, esprisato en l'arquiteutura, a literatura, a zenzia e a filosofía, e que leboron á Atenas á un ambient democratico. Atenas e Esparta encapezoron a luita cuentra o Imperio Persa en as Guerras Medicas refusando-lo. As dos ziudaz s'enfrontinoron tamién entre ellas en a Guerra d'o Peloponeso. Más entaban as dos fuoron eclipsatas por Tebas e dimpués por o Reino de Mazedonia, que, baxo lo mando d'Alexandre lo Gran unió e encapezó o mundo griego enta la bitoria sobre os persas, establindo lo periodo elenistico que dominó lo mundo zebilizato conoxito mientres cuasi dos sieglos, dica que os romans s'establioron como dominadors de totas as tierras de parla griega arredol de l'año 146 aC.
A posterior mezcla d'as culturas romana e elenica se sintetizoron en establir-se o Imperio Bizantín en l'año 330 dC arredol d'a ziutat de Costantinnoble (l'antiga Bizanzio griega), a cuala tenió la mayor parti d'o poder cultural e melitar mientres os siguients 1.123 años, dica la suya cayita á mans d'os turcos otomans en 1453. Mientres os siguients años Grezia remanió baxo l'autoridat otomana, e muitos inteleutuals griegos emigraron á la Europa Ozidental portiando con ellos a cultura de l'Antiga Grezia e fendo parti important d'o dito Renaximiento europeu.[1] De forma paralela, os griegos ortodocsos s'unioron á trabiés d'a relichión, desarrollado más tardi un papel fundamental en a formazión d'a moderna identidat griega.
Dimpués d'o trunfo en a Guerra d'Independenzia griega sobre o Imperio Otomán entre 1821 e 1829, o nuebo estato griego estió á la fin reconoxito en o Protocolo de Londres. En 1827, Ioannis Kapodistrias, un noble griego d'as Islas Chonicas, estio escullito primer gubernador d'a nueba Republica. Con tot e con ixo, dimpués d'o suyo asasinato s'instauró a monarquía con o rei Otón I de Grezia, d'a dinastía Wittelsbach babara. En 1843, o rei fue aforzato á guaranziar a constituzión e una asambleya representatiba. Pero por a suya bocazión autoritaria, fue destronato en 1863 e reemplazato por o prenzipe Vilhelm de Dinamarca, qui adotó lo nombre de Chorche I de Grezia e encluyo con el á lo territorio as Islas Chonicas, regalo de coronazión d'o Reino Unito.
Como resultato d'as Guerras Balcanicas, Grezia consiguió incrementar o suyo territorio e poblazión. Os siguients años, a luita entre Constantín I de Grezia e o primer menistro Eleftherios Venizelos sobre a política forana en biespras d'a I Guerra Mundial dominó a eszena politica griega, e dibidió lo país en dos grupos oposatos.
Dimpués d'a I Guerra Mundial se produzió a luita que enfrontinó a Grezia con os nazionalistas turcos lideratos por Mustafa Kemal, una guerra que prebocó un intercambeo important de poblazión entre os dos países dimpués d'o Tratato de Lausana. A inestabilidat e os suzesibos golpes d'estato marcoron a siguient era, que fue eclipsata por a faina d'encorporar más d'un millón e meyo de refuchiatos griegos d'Asia Menor á la soziedat griega. O 28 d'otubre de 1940 a Italia faxista demandó a rendizión de Grezia, pero lo ditador griego Ioannis Metaxas se i oposó e prebocó a consiguient Guerra griego-Italiana, á on que Grezia chitará á las fuerzas italianas á Albania, dando á los aliatos d'a Segunda Guerra Mundial a primera bitoria sobre as Potenzias de l'Exe. Posteriorment abió d'enfrontinar-se á las fuerza alemanas mientres d'a Batalla de Grezia.
Dimpués d'a liberazión, Grezia caye en a guerra zebil entre as fuerzas monarquicas e as comunistas, que probocó una grieu crisis economica e grieus tensions sozials entre as dreitas e as cuchas os siguients 30 años.[2] Os siguients 20 años se carauterizoron por a marchinazión d'a chent de cuchas aintro d'a esfera politica e sozial gricas, pero con un considerable creximiento economico, grazias en parti á lo Plan Marshall.
En 1965 prenzipia un periodo de turbulenzia política que lebó á lo golpe d'estato lo 21 d'abril de 1967 d'o Rechimen d'o Coronels, con o refirme d'os Estatos Unitos. En nobiembre de 1973 un debantamiento en a Unibersidat Politecnica d'Atenas prebocó un golpe contrario que instaló á Dimitrios Ioannidis como ditador. O 20 de chulio de 1974, con a embasión turca d'a isla de Chipre o rechimen griego caye.
L'antigo primer menistro Konstantinos Karamanlis retornó de París á on que eba bibito dende o suyo esilio en 1963, prenzipia la era dita Metapolitefsi. O 14 d'agosto de 1974 as fuerzas griegas albandonoron a estrutura melitar d'a OTAN en protesta por a ocupazión turca d'o norte de Chipre.[3][4] En 1975 s'instauró a constituzión d'a republica democratica e s'abolió a monarquía por referendum. Andreas Papandreou fundó lo Mobimiento Sozialista Panelenico (PASOK), en respuesta á lo partito Nueba Democrazia de Konstantinos Karamanlis, combertindo-sen en as dos fuerzas politicas dominants en a politica griega mientres d'as decadas siguients. Grezia tornó á la OTAN en 1980.[3]
Grezia se combirtió en o dezeno miembro d'a Unión Europeya l'1 de chinero de 1981, esperimentando dende allora un notable creximiento economico. O país adotó l'Euro en 2001 e organizó los Chuegos Olimpicos de berano de 2004 en Atenas.
[editar] Enrastres esternos
- (el)(en)(pt)(es)(fr)(de) Web informativa sobre Grezia.
- (el)(en) Pachina web d'o Parlamento griego.
- (es)(en)(pt)(el) Pachina de Torismo de Grezia.
[editar] Referenzias
- ↑ Millennium issue: Trouble with Turkey The fall of Constantinople Economist.com
- ↑ Mazower, Mark. After the War was Over
- ↑ 3,0 3,1 History, Editorial Consultant: Adam Hart-Davis, Dorling Kindersley Limited publisher, ISBN: 978 1 8561 3062 2
- ↑ NATO Update 1974
| Estatos d'Europa |
| Abjasia3 | Albania | Alemaña | Alto Karabakh3 | Andorra | Armenia2 | Austria | Azerbaichán1 | Belarrusia | Belchica | Bosnia e Erzegobina | Bulgaria | Cazaquistán1 | Croazia | Cheorchia1 | Chipre2 | Chipre d'o Norte2, 3 | Chequia | Dinamarca | Eslobaquia | Eslobenia | España1 | Estonia | Finlandia | Franzia1 | Grezia | Islandia | Irlanda | Italia1 | | Kosovo3 | Letonia | Liechtenstein | Lituania | Lusemburgo | Mazedonia | Malta | Moldabia | Mónegue | Montenegro | Noruega | Ongría | Osetia d'o Sur3 | Países Baxos | Polonia | Portugal | Reino Unito | Rumanía | Rusia1 | San Marino | Serbia | Suezia | Suiza | Transnistria3 | Turquía1 | Ucraína | Ziudat d'o Baticano |
| Dependenzias: Åland | Akrotiri e Dhekelia | Chibraltar | Guernési | Isla de Man | Jèrri |
| 1 Parti d'o suyo territorio ye difuera d'Europa. 2 Se troba en Asia, pero tien relazions istorico-culturals con Europa. 3 Parzialment reconoxito |